معرفی «بسته تربیت و یادگیری انس با قرآن پیش از دبستان»

بسته تربيت و يادگيري حفظ عمومي قرآن كريم

ويژه كودكان پيش از دبستان

«فیلم» (کلیک کنید)

هدف از طراحي، تدوين و توليد بسته تربيت و يادگيري حفظ عمومي قرآن ويژه پيش از دبستان چيست؟
هدف از طراحي، تدوين و توليد تربيت و يادگيري حفظ عمومي قرآن ويژه كودكان پيش از دبستان كه در واقع هديه اي از سوي وزارت آموزش و پرورش به مربيان محترم و مراكز پيش از دبستان و نيز خانواده هاي محترم كشور است، تحقق «زمينه سازي براي انس كودكان با قرآن كريم» است، محصول توجه به رويكرد اُنس با قرآن، علاقه و ارتباط مستمر كودكان با قرآن است كه به تدريج حاصل ميشود. كودكان با توجه به ويژگيهاي فردي و استعدادهاي ذهني خود به بخشي از اين تواناييها دست مييابند. از اين رو در طراحی، تدوین و تولید این بسته، ضمن دوري از الزام و اجبار در هر نوع از آموزش قرآن به كودكان و پرهيز از اصرار بر دستيابي كودكان به حد خاصي از يادگيري، زمينه سازي براي تربیت و يادگيري قرآن كريم مورد نظر و تاكيد است.

اين بسته تربيتي كه تا اين لحظه حدود 100 قطعه فيلم آن توليد و به صورت رايگان در اختيار همگان قرار مي گيرد، كار مشترك گروه پژوهش و برنامه ريزي دوره پيش از دبستان و گروه درسي قرآن كريم و عربي سازمان پژوهش و برنامه ريزي آموزشي است كه با محوريت حفظ عمومي سوره هاي كوتاه و پيام هاي قرآني و احاديث نوراني است كه به تدريج كامل تر مي شود.

آيا گروه هاي ديگر از مخاطبان هم مي توانند از اين بسته استفاده كنند؟
بله، از اين بسته مي توان براي آموزش قرآن دانش آموزان كلاس اول ابتدايي و نيز دانش آموزان كم توان ذهني هم استفاده كرد كه روش تدريس آن براي مربيان مركز استثنايي در ادامه بيان خواهد شد.

منظور از «تربيت» چيست و چه اصراري بر آموزش قرآن در پيش از دبستان است؟
طبق تعريفي در مقدمه كتاب نهج القرآن بر اساس اسناد تحولي آمده است «تربيت يعني زمينه سازي براي رشد و شكوفايي فطرت توحيدي دانش آموزان» دوره دبستان و پيش از آن از بهارين فرصت هاي زمينه سازي براي انس مخاطبان با قرآن مريم است. همچنان كه امير المومنين امام علي عليه السلام در نامه 31 در كتاب شريف نهج البلاغه به امام حسن مجتبي عليه السلام مي فرمايد : «وَ اَن اَبـتَـدِئَـكَ بِـتَعـليـمِ كِـتابِ اللهِ عَزَّ وَ جَلَّ ...» (مصمم شدم كه نخست كتاب خدا را به تو بياموزم) و نيز حضرت زهرا سلام الله عليها فرمودند : «پدرم سوره هايي از قرآن را به فرزندانم حسشن و حسين آموختند.» از اين روي بر شيعيان و محبان اهلبيت عليهم السلام لازم است در خصوص تربيت قرآني فرزندان خود در مقام عمل پيرو سيره افعالي و اقوالي اهلبيت عليهم السلام باشند. از منظر عقلي و منطقي و تجربي نيز اين مطلب كاملا صحيح و در آينده تربيتي ايشان مؤثر است.

منظور از رويكرد انس با قرآن چيست؟
رويكرد يا جهت گيري همان چتري است كه بر همه عوامل و عناصر يك برنامه درسي و آموزشي مانند هدف، محتوا، روش آموزش و ارزشيابي سايه مي افكند تا ضمن رعايت وحدت انديشه به انسجام عمل كمك كند. انس نيز همان ارتباط معنادار، دائمي و عاطفي كودك با قرآن و ارزش هاي اسلامي است. ارتباط زماني معنادار مي شود كه كليه عوامل، عناصر و اجزاء برنامه با نياز، ذائقه و توان مخاطب مطابقت داشته باشد. اين مطابقت هر چه بيشتر، اطمينان از انس با قرآن به همان اندازه موثرتر و موفق تر خواهد بود.

منظور از حفظ عمومي قرآن در دوره پيش از دبستان چيست؟
راهبرد حفظ عمومي قرآن يك راهبرد عملياتي و در واقع يك الگوي آموزشي است كه در مقابل حفظ تخصصي مطرح مي شود. در تعريف حفظ عمومي گفته شده : «از برخواني جمله ها، قطعات، آيات و سوره هاي منتخب همراه با قرائت الگو يا به صورت دسته جمعي، يا با كمك معلم و يا با نگاه كردن به متن در مواقع لزوم» كه درباره كودكان پيش از دبستان، همه اين موارد (به جز نگاه كردن به متن) امكان وقوع دارد. همين كه گوش كودك با سوره ها آشنا مي شود و مي تواند همراه با سايرين و يا قرائت الگو از حفظ بخواند، قدم بسيار مؤثري برداشته شده است.

آيا به عمل به قرآن در كنار حفظ عمومي قرآن در دوره پيش از دبستان توجه شده است؟
از آنجا كه حفظ قرآن یک هدف اصلی نیست، بلکه بیشتر یک وسیله برای زمینهسازی جهت «انس مستمر و مادام العمر با قرآن كریم» است، در صورت توجه مربي و معلم و نيز خانواده مي تواند زمینه ساز عمل بیشتر و بهتر كودكان به دستورات قرآن نيز باشد. حفظ پيام هاي قرآني، احاديث نوراني و ابيات معروف تربيتي نيز در همين راستا پيش بيني و توصيه شده است.

ضرورت حفظ عمومي قرآن در دوره پيش از دبستان چگونه تعيين شده است؟
چیستی، چرایی و چگونگی هر علمی را فلسفه آن علم میگوید؛ بنابر این در بحث حفظ عمومي قرآن كریم در پيش از دبستان هم باید به سمت تبیین تک تک حوزه فعالیت در اين دوره حرکت کند. تلاش برای ارائه پاسخ به این هشت سوال اساسی «ضرورت هر آموزشی» است :
«برای چه» باید قرآن را حفظ كند؟ (هدف از آموزش)
«چه كسی» باید حفظ كند؟ (تعیین مخاطب با توجه به ویژگیها)
«چه چیز را» باید حفظ كنیم؟ (تولید محتوا)
«چگونه» قرآن را حفظ كنیم؟ (تعیین روش آموزش)
«چطور» از حفظ فرد مطمئن شویم؟ (روش ارزش یابی پیشرفت تحصیلی)
«چه زمانی» قرآن را حفظ كند؟ (زمان آموزش)
«كجا» قرآن را حفظ كند؟ (مكان و موقعیت یادگیری)
«با چه ابزاری» قرآن را حفظ كند؟ (تعیین وسایل آموزشی و كمك آموزشی)
عدم پاسخ دقیق به این هشت سؤال، «امكان آموزش» را نيز با تهدید جدی رو به رو كرده و امكانات و سرمایههای انسانی و مادی را ضایع میگرداند. سعي شده در طراحي، تدوين و توليد اين بسته تربيتي به موارد يادشده توجه لازم صورت گيرد.

قبل از ورود مربي و معلم به تدريس، چه نكاتي بايد مورد توجه قرار گيرد؟
قبل از استفاده از اين بسته بايد به چند نكته مهم توجه كرد :
نقش مربي و معلم :
اولاً - مربي و معلم، يك هدايت گر است، براي هدايت دانش آموزان بايد از طريق توجه و تمركز به نقش الگويي عمل شود.
ثانياً - معلم در امر تدريس، نقش راهبري و ر اهنمايي دارد. او بايد بتواند خوب تدريس كند و به سؤال ها و ابهامات مخاطبان به صورت دقيق و كامل پاسخ دهد.

نقش والدين : والدين نقش هاي موثر و متعددي دارند كه نبايد از آنها غفلت بورزند :
نقش الگويي : او و معلم بايد الگوي عملي كودكان باشند و به آنچه مي گويند عمل كنند و نيز كودكان ايشان را در حال خواند قرآن و نماز ديده باشند. اين مهمترين و موثرترين نقش است.
نقش تشويقي : پيگيري كار معلم در منزل و بررسي ميزان يادگيري قرآن فرزندان نقش بسزايي در احقق اهداف قصد شده دارد.
نقش تعاملي : خانواده نيز مي تواند با فراهم كردن شرايط لازم در منزل و يا حضور در مجالس و محافل قرآني در انس كودك خود با قرآن به معلم كمك رستد.

روش اجرا و تدريس اين بسته چگونه است؟
اگر مربي و معلم و يا والدين مبناي آموزش قرآن در يش از دبستان را فهميده باشند، راهبردهاي تدريس، بسيار ساده خواهد بود. حضرت علي عليه السلام : «تَعَلَّم حُسنَ الاِستِماع ؛ كَما تَتَعَلَّم حُسنَ القَول» خوب گوش كردن يك مهارت است و بلكه مقدمه لازم براي حرف زدن و خواندن؛ لذا توجه به دو عامل مهم «استماع» (گوش كردن) و «اتباع» (تبعيت و تكرار) لازم و ملزوم همديگر و در اين برنامه دو محور اساسي هستند.

مراحل تدريس :
هر آيه در دو جلسه تدريس و تمرين مي شود؛
يعني هر روز يك آيه از سوره را در كلاس پخش و تمرين كنيد.
هر آيه به صورت هر جمله نه بار خوانده مي شود. (سه تا سه بار)
حتما آموزش آيه در ابتداي هر جلسه به صورت جمع خواني باشد.
سپس در جلسه اول از داوطلبان بپرسيد تا از حفظ بخوانند.
ساير دانش اموزان در جلسه بعد مي خوانند.
جلسات بعدي ابتدا دانش اموزان آيات قبلي را كه در فيلم و صوت آمده به صورت دسته جمعي مي خوانند.
سپس آيه جديد به آيات قبلي اضافه مي شود.
با توجه به اين كه هر آيه دو جلسه بايد تدريس شود، در فيلم به اين موضوع توجه شده است. ...

اگر تدريس قرآن براي مربي سخت به نظر برسد چه بايد بكند؟
نكته بسيار مهمي است؛ چرا كه ابتداي هر كار و هر روشي كمي دشوار به نظر مي رسد. در چنين شرايطي كه مربي و والدين، تصور مي كنند يادگيري و حفظ قرآن كار دشوار و يا ناممكني است؛ درخواست مي شود مربي و خانواده بايد صبور و با استقامت باشند. زيرا پرحوصله بودن شرط موفقيت در هنر معلمي است. قرآن كريم در آيه 30 سوره فصلت و آيه 13 سوره احقاف مي فرمايد : «اِنَّ الَّذينَ قالوا رَبُّنَا اللهُ ثُمَّ استَقاموا ...» و تاكيد مي كند كه «معجزه يادگيري در گرو استقامت و پايداري» ميسر مي شود.

در همين زمينه چند نكته به مربيان و والدين عزيز توصيه مي شود :
فيلم هاي روش تدريس هر سوره را قبل از ورود به كلاس ببينيد. اين فيلم ها با عنوان آسيب شناسي حفظ جزء 30» در همين بسته ارائه شده و قابل مشاهده است.
تاكيد مي شود تمرين آخر هر فيلم را حتماً با دقت انجام دهيد.
اين شيوه را تا حصول اطمينان از كسب مهارت خود در تدريس ادامه دهيد. يقيناً پس از تمرين و ممارست چند سوره، امكان تعميم روش براي ساير سوره ها امكان پذير خواهد بود.

آيا رعايت لحن و لهجه عربي توسط نوآموزان ضرورت دارد؟
رعايت لحن و لهجه عربي در فرد خواني ضرورت ندارد. چرا كه هدف از آموزش قرآن لزوماً رسيدن نوآموزان به حد خاصي از يادگيري نيست؛ بلكه هدف اصلي تقويت علاقه نوآموزان به قرآن كريم است. كودكان را هنگام جمع خواني با دوستان يا اعضاي خانواده و نيز همخواني با قرائت الگو (فايل صوتي و تصويري) به قرائت آهنگين (رعايت لهجه عربي) تشويق كنيد.ژ

راجع به شيوه آموزش در مدارس استثنايي هم توضيح دهيد
شيوه تدريس اين بسته آموزشي در مدارس استثنايي چندان فرقي با مدارس عادي ندارد. فقط چند ملاحظه وجود دارد كه توجه به آنها به اشتياق معلم و دانش آموزان كمك مي كند.
در نظر گرفتن حوصله، علاقه و توان اين دسته از دانش آموزان عزيز بسيار مهم است؛ لذا تنها يك آيه تدريس شود.
در آموزرش قرآن به دانش آموزان استثنايي به همان «جمع خواني يك آيه» بسنده شود.
در اين مدارس، اتمام آموزش سوره تا آيه آخر ضرورتي ندارد. لذا از هر سوره، فقط دو آيه اول آموزش داده شود. البته در صورت مشاهده علاقه و رغبت دانش آموزان، مي توان آموزش آيات بعدي را نيز ادامه داد.

در آموزش قرآن در پيش از دبستان بايد به چه اصولي جدي شود؟ آيا در طراحي و توليد اين بسته به اين موارد توجه شده است؟
با توجه به مفيد و امكانپذير بودن آموزش قرآن در پيش از دبستان، در طراحي و تدوين و توليد اين بسته به رعايت اصول زير توجه شده است؛ كه البته اين موارد بيشتر بايد توسط مربي رعايت شود :
1- آموزش قرآن بايد لذتبخش و زمينهساز علاقهمندي كودك به قرآن باشد.
2- پيامها و آموزههاي قرآني بايد متناسب با سن كودك انتخاب شود.
3- آموزش قرآن دوره پيشدبستان بايد مبتني بر ظرفيت و توانايي كودك باشد.
4- در آموزش قرآن بايد بر جنبههاي رحمت و لطف الهي تأكيد شود.
5- برنامهي آموزش قرآن كريم مبتني بر دستورات الهي و سنت معصومين عليهم السلام است.
6- آموزش قرآن دوره پيشدبستان بايد مطابق رغبت و علاقهي او بوده و از هرگونه الزام و اجبار به دور باشد.
7- هر نوع آموزش قرآن بايد در قالب فعاليتهاي جذاب ياددهي ـ يادگيري عرضه شود.
8 - آموزش قرآن در پيش ازدبستان بايد در راستاي هدف و در چارچوب برنامه درسي دوره پيشدبستان باشد.
9 - آموزش قرآن دوره پيشدبستان نبايد در تعارض با برنامه رسمي آموزش دوره ابتدايي باشد.
10- ارزشيابي بايد به منظور سنجش ميزان دستيابي به اهداف برنامه بوده و از شيوههاي اضطرابآور، مقايسه كودكان با يكديگر و نيز انتظار رسيدن همه كودكان به حد خاصي از يادگيري بهدور باشد.
11- در فرايند ياددهي- يادگيري به نقش الگو بودن مربي توجه شود به نحوي كه نوآموز نتيجه آموزش قرآن را در رفتار مربي مشاهده كند.

و السلام